ปรึกษานักจิตวิทยาคลินิกในไทย เริ่มยังไงดี

จิตวิทยากลายเป็นศาสตร์ทางวิทยาศาสตร์ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ส่วนจิตวิทยาคลินิก ซึ่งเป็นสาขาที่ดูแลคนที่มีความทุกข์ทางใจ ก็เริ่มพัฒนาขึ้นในช่วงเดียวกัน มักมีการอ้างถึง "คลินิกจิตวิทยา" แห่งแรก ที่ไลท์เนอร์ วิทเมอร์ (Lightner Witmer) เปิดขึ้นในสหรัฐอเมริกาเมื่อปี 1896 ตลอดศตวรรษที่ 20 มีแนวทางการบำบัดเกิดขึ้นมากมาย ทั้งจิตวิเคราะห์และจิตพลวัต แนวมนุษยนิยม แนวระบบครอบครัว และต่อมาคือการบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม (CBT)

นักจิตวิทยาคลินิกเรียนจบสาขาจิตวิทยาในระดับมหาวิทยาลัย และผ่านการฝึกปฏิบัติงานภายใต้การดูแล งานหลัก ๆ ได้แก่

• การประเมิน ผ่านการสัมภาษณ์ และบางครั้งใช้แบบทดสอบทางจิตวิทยาที่เป็นมาตรฐาน เพื่อเข้าใจสิ่งที่คนคนนั้นกำลังเผชิญ
• การให้คำปรึกษาหรือจิตบำบัด ตามแนวทางเดียวหรือหลายแนวทางร่วมกัน
• การส่งต่อ ไปยังผู้เชี่ยวชาญอื่นเมื่อจำเป็น โดยเฉพาะจิตแพทย์

นักจิตวิทยา จิตแพทย์ และนักให้คำปรึกษา ต่างกันยังไง

• จิตแพทย์ คือแพทย์ วินิจฉัยโรคทางการแพทย์และสั่งจ่ายยาได้ ในไทยส่วนใหญ่พบได้ที่โรงพยาบาลและคลินิก
• นักจิตวิทยาคลินิก ไม่ใช่แพทย์ และไม่สั่งจ่ายยา ทำงานผ่านการพูดคุยและการประเมิน มักทำงานร่วมกับจิตแพทย์หรือแพทย์เมื่อจำเป็น
• นักให้คำปรึกษา (Counsellor) เป็นคำที่ใช้กับคนหลายแบบ ซึ่งผ่านการอบรมมาแตกต่างกันมาก ไม่เหมือนกับนักจิตวิทยาคลินิกที่มีใบอนุญาต

วิชาชีพที่มีกฎหมายควบคุมในไทย จิตวิทยาคลินิกเป็นหนึ่งในสาขาที่อยู่ภายใต้พระราชบัญญัติการประกอบโรคศิลปะ พ.ศ. 2542 ภายใต้การกำกับของกระทรวงสาธารณสุขและองค์กรวิชาชีพ การประกอบวิชาชีพนักจิตวิทยาคลินิกในไทยต้องมีใบอนุญาต pranathai ตรวจสอบใบอนุญาตนี้ก่อนเผยแพร่โปรไฟล์นักจิตวิทยาคลินิกทุกคน

นัดแรก ส่วนใหญ่เป็นการทำความรู้จักกัน นักจิตวิทยาจะถามว่าอะไรทำให้มาปรึกษา เป็นมานานแค่ไหน กระทบชีวิตประจำวันยังไง และอยากได้อะไรจากการพูดคุย อาจถามเรื่องประวัติ สุขภาพ การนอน และคนรอบตัว ไม่จำเป็นต้องเล่าทุกอย่างตั้งแต่ครั้งแรก และครั้งแรกก็เป็นโอกาสให้เราดูด้วยว่ารู้สึกสบายใจที่จะคุยกับคนนี้ไหม

ครั้งต่อ ๆ ไป ส่วนใหญ่ประมาณ 45 นาทีถึงหนึ่งชั่วโมง ความถี่ตกลงร่วมกัน ช่วงแรกมักสัปดาห์ละครั้ง แล้วค่อยห่างออกไป แล้วแต่แนวทาง นักจิตวิทยาอาจชวนให้เล่าอย่างอิสระ ทำงานกับสถานการณ์ที่เจอจริง จดบันทึกระหว่างนัด หรือลองทำแบบฝึกหัด บางเรื่องคุยกันไม่กี่ครั้ง บางเรื่องต้องใช้เวลานานกว่า นักจิตวิทยาที่ดีจะคุยเรื่องนี้กับเราตรง ๆ

การรักษาความลับ สิ่งที่พูดในห้องปรึกษาเป็นความลับ แต่มีข้อยกเว้น ซึ่งนักจิตวิทยาควรอธิบายตั้งแต่ต้น โดยเฉพาะกรณีที่มีอันตรายร้ายแรงต่อตัวเราหรือผู้อื่น ถามได้เลยถ้าสงสัย

คุยที่คลินิกหรือออนไลน์ดี มีทั้งสองแบบ ปรึกษาออนไลน์ผ่านวิดีโอสะดวกถ้าอยู่ไกลจากเมืองใหญ่ เดินทางบ่อย หรือนักจิตวิทยาที่พูดภาษาเดียวกับเราไม่ได้อยู่ใกล้ ๆ ควรเลือกที่เงียบ ไม่มีใครได้ยิน ส่วนการไปที่คลินิกให้บรรยากาศที่เป็นกลางกว่า บางคนจึงรู้สึกพูดได้เต็มที่มากกว่า

ภาษาไทย อังกฤษ หรือฝรั่งเศส การพูดเรื่องความรู้สึกง่ายที่สุดในภาษาแม่ หรือภาษาที่ใช้ได้คล่องจริง ๆ สำหรับชาวต่างชาติที่อยู่ในไทย การได้คุยในภาษาของตัวเองช่วยได้มาก ส่วนคนไทยที่อยู่ในครอบครัวต่างชาติ ก็อาจอยากหานักจิตวิทยาที่เข้าใจทั้งสองวัฒนธรรม ภาษาเป็นเกณฑ์ที่สำคัญ ไม่ใช่เรื่องเล็ก

แต่ละคนมีเรื่องไม่เหมือนกัน และการไปหานักจิตวิทยาไม่ได้มีไว้สำหรับ "เรื่องใหญ่" เท่านั้น ด้านล่างคือเหตุผลที่พบบ่อย ไม่ใช่การรับประกันผลลัพธ์

• เครียด วิตกกังวล คิดมากจนกินพื้นที่ชีวิต เป็นหนึ่งในเหตุผลที่พบบ่อยที่สุด (ดูเพิ่มเติมที่หน้าความเครียดและความวิตกกังวล)
• อารมณ์ซึมเศร้าที่ไม่หายไป ไม่อยากทำอะไร เหนื่อยโดยไม่รู้สาเหตุ
• นอนไม่หลับ เพราะกังวลหรือคิดวนไปมา หลังจากให้แพทย์ตรวจแล้วว่าไม่ได้มีสาเหตุทางร่างกาย
• การทำงาน หมดไฟ แรงกดดัน ความขัดแย้งในที่ทำงาน รู้สึกว่างานไม่มีความหมาย
• ชีวิตในต่างแดนหรือครอบครัวข้ามวัฒนธรรม ช็อกวัฒนธรรม เหงา คู่รักที่ต้องปรับตัวหลังย้ายประเทศ ลูกที่กำลังปรับตัว
• การสูญเสีย การเลิกรา หรือเหตุการณ์ที่ทำใจไม่ได้
• อยากเข้าใจตัวเองมากขึ้น ไม่ได้มีวิกฤตอะไร แค่อยากทบทวนตัวเอง

นักจิตวิทยาไม่ได้มีคำตอบสำเร็จรูปให้ แต่ช่วยให้เรามองเห็นชัดขึ้น และหาทางไปต่อในแบบของตัวเอง

นักจิตวิทยาคลินิกไม่สั่งจ่ายยา และไม่ได้แทนแพทย์หรือจิตแพทย์ บางกรณีต้องพบแพทย์ด้วย บางครั้งควบคู่กับการปรึกษานักจิตวิทยา เช่น

• อาการรุนแรง หรือแย่ลงอย่างรวดเร็ว
• กำลังกินยา หรือคิดว่าอาจต้องใช้ยา
• ดื่มเหล้าหรือใช้สารเสพติดจนควบคุมไม่ได้
• การนอนหรือการกินเปลี่ยนไปมาก น้ำหนักลดลงมาก
• ตั้งครรภ์ หรือช่วงหลังคลอดที่ยากลำบาก
• มีอาการทางร่างกายที่หาสาเหตุไม่ได้

นักจิตวิทยาที่ดีจะส่งต่อไปพบแพทย์หรือจิตแพทย์เมื่อจำเป็น และทำงานร่วมกันได้

กรณีฉุกเฉิน อย่าหาผ่านเว็บไดเรกทอรี และอย่ารอให้ใครตอบข้อความ ถ้ากำลังคิดฆ่าตัวตาย กลัวว่าจะทำร้ายตัวเองหรือคนอื่น หรือมีคนใกล้ตัวตกอยู่ในอันตราย

• โทร 1669 (แจ้งเหตุฉุกเฉินทางการแพทย์)
• โทร 1323 สายด่วนสุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต
• หรือไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด

นักจิตวิทยาแต่ละคนกำหนดค่าบริการเอง ปัจจัยที่ทำให้ราคาต่างกันมีหลายอย่าง

• ระยะเวลาและประเภทของการนัด เช่น ครั้งแรก นัดติดตาม ปรึกษาคู่รักหรือครอบครัว
• การประเมินทางจิตวิทยา การทำแบบทดสอบต้องใช้เวลาทดสอบ แปลผล และเขียนรายงาน มักคิดค่าบริการแยก
• สถานที่ คลินิกส่วนตัว คลินิกในเครือ หรือโรงพยาบาลเอกชน ใจกลางกรุงเทพฯ ต้นทุนไม่เท่ากับเมืองเล็ก
• รูปแบบ ปรึกษาออนไลน์บางครั้งราคาต่างจากที่คลินิก
• ประสบการณ์และความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ของนักจิตวิทยา
• ภาษา นักจิตวิทยาที่ให้คำปรึกษาเป็นภาษาต่างประเทศบางภาษามีน้อย คิวจึงอาจว่างน้อยกว่า

เรื่องประกัน ประกันสุขภาพบางแบบ โดยเฉพาะประกันสุขภาพระหว่างประเทศ อาจคุ้มครองค่าปรึกษาทางจิตวิทยาบางส่วน มักมีเงื่อนไข เช่น ต้องมีแพทย์ส่งตัว มีวงเงินต่อปี หรือต้องเป็นผู้ประกอบวิชาชีพที่มีใบอนุญาต ควรเช็กกรมธรรม์ และถามนักจิตวิทยาว่าออกใบเสร็จสำหรับเบิกประกันได้ไหม

บน pranathai นักจิตวิทยาหลายคนระบุค่าบริการไว้ในโปรไฟล์ และหน้าของแต่ละบริการในแต่ละเมือง (เช่น หน้า "นักจิตวิทยาคลินิก กรุงเทพฯ") จะแสดงราคากลาง (มัธยฐาน) ของการปรึกษา 60 นาที เมื่อมีโปรไฟล์ที่ระบุราคามากพอ เพื่อใช้เป็นตัวเลขอ้างอิง pranathai ไม่เก็บค่าคอมมิชชันและไม่มีค่าธรรมเนียมการจอง คุณจ่ายตรงกับผู้ให้บริการ

ใบอนุญาต สำคัญเป็นอันดับแรก นักจิตวิทยาคลินิกในไทยต้องมีใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ บน pranathai ใบอนุญาตจะถูกตรวจสอบก่อนเผยแพร่โปรไฟล์ ถ้าปรึกษาออนไลน์กับนักจิตวิทยาที่อยู่ต่างประเทศ ควรเช็กวุฒิและหน่วยงานที่กำกับดูแลเขาในประเทศนั้น

แนวทางการบำบัด CBT จิตพลวัต แนวระบบครอบครัว แนวมนุษยนิยม หรือผสมผสาน ถามได้เลยว่าเขาทำงานแบบไหน และเหมาะกับเรื่องของเรายังไง ถ้าอธิบายได้ชัดด้วยภาษาง่าย ๆ ถือเป็นสัญญาณที่ดี

ประสบการณ์กับเรื่องแบบเรา วัยรุ่น เด็ก คู่รัก ครอบครัวข้ามวัฒนธรรม ภาวะหมดไฟ การสูญเสีย นักจิตวิทยาบางคนมีความถนัดเฉพาะด้าน ลองถามดู

ภาษา เวลาพูดเรื่องตัวเอง ภาษาสำคัญมาก ภาษาที่ใช้ปรึกษาได้ระบุไว้ในทุกโปรไฟล์บน pranathai

รูปแบบ คลินิก โรงพยาบาล หรือวิดีโอคอล เลือกแบบที่ทำให้ไปได้สม่ำเสมอ เพราะความต่อเนื่องมักสำคัญกว่าสถานที่

ข้อความแรก บน pranathai คุณติดต่อผู้ให้บริการได้โดยตรงทาง LINE หรือ WhatsApp ไม่ต้องเล่าทุกอย่าง แค่ไม่กี่บรรทัดก็พอ เช่น เรื่องคร่าว ๆ ที่อยากปรึกษา ภาษาที่สะดวก รูปแบบ และวันเวลาที่ว่าง ถามได้ว่าครั้งแรกเป็นยังไง ใช้เวลานานแค่ไหน และค่าบริการเท่าไร ถ้าคุยไปหนึ่งสองครั้งแล้วรู้สึกไม่สบายใจ เปลี่ยนนักจิตวิทยาได้เสมอ ไม่ผิดอะไร

อ่านเพิ่มเติมเรื่องการตรวจสอบใบอนุญาตและสิ่งที่ pranathai ยึดถือได้ที่กฎบัตร pranathai

กรุงเทพฯ มีตัวเลือกมากที่สุด ทั้งคลินิกส่วนตัว คลินิก และโรงพยาบาลเอกชนที่มีบริการด้านสุขภาพจิต รวมถึงนักจิตวิทยาส่วนใหญ่ที่ให้คำปรึกษาเป็นภาษาอังกฤษ และเป็นที่ที่มีโอกาสเจอนักจิตวิทยาที่พูดภาษาฝรั่งเศสแบบเจอตัวมากที่สุด

เชียงใหม่ มีชาวต่างชาติและคนที่มาอยู่ระยะยาวจำนวนไม่น้อย มีนักจิตวิทยาทั้งที่คลินิกส่วนตัวและคลินิกทั่วไป ตัวเลือกน้อยกว่ากรุงเทพฯ

เกาะต่าง ๆ อย่างภูเก็ต เกาะสมุย และเกาะพะงัน มีตัวเลือกแบบเจอตัวน้อยกว่า โดยเฉพาะถ้าต้องการภาษาอื่นนอกจากภาษาไทย คนที่อยู่บนเกาะหลายคนจึงนัดเจอตัวครั้งแรกถ้าทำได้ แล้วต่อด้วยการคุยผ่านวิดีโอ ภูเก็ตเป็นเมืองใหญ่กว่า จึงมีสถานพยาบาลมากกว่าเกาะเล็ก

พัทยา และ หัวหิน มีชาวต่างชาติอาศัยอยู่มาก ก็มีนักจิตวิทยาให้บริการเช่นกัน โดยเฉพาะภาษาอังกฤษ

ไม่ว่าอยู่ที่ไหน การปรึกษาออนไลน์กับนักจิตวิทยาที่มีใบอนุญาตช่วยเพิ่มตัวเลือกได้มาก โดยเฉพาะถ้าอยากคุยในภาษาของตัวเอง