นวดแผนไทย: ประวัติ ขั้นตอน รูปแบบการนวด และราคา

นวดแผนไทยเป็นส่วนหนึ่งของการแพทย์แผนไทย เช่นเดียวกับยาสมุนไพรและการประคบสมุนไพร ตามความเชื่อที่สืบทอดกันมา ผู้ให้กำเนิดศาสตร์นี้คือหมอชีวกโกมารภัจจ์ แพทย์ในสมัยพุทธกาล หมอนวดหลายคนยังไหว้ครูและระลึกถึงท่านก่อนเริ่มนวดทุกครั้ง นอกจากตำนานนี้แล้ว นวดไทยยังเกิดจากการผสมผสานความรู้จากอินเดีย จีน และภูมิปัญญาท้องถิ่นมาหลายร้อยปี ถ่ายทอดจากครูสู่ศิษย์และผ่านวัดวาอาราม

วัดพระเชตุพนฯ หรือวัดโพธิ์ในกรุงเทพฯ มีบทบาทสำคัญมาก ในสมัยรัชกาลที่ 3 มีการจารึกแผนภาพร่างกายและแนวเส้นประธานสิบลงบนแผ่นศิลา เพื่อให้ความรู้นี้เป็นสมบัติของทุกคน ปัจจุบันวัดโพธิ์มีโรงเรียนนวดที่มีชื่อเสียง สอนทั้งคนไทยและชาวต่างชาติ

ในปี 2562 (ค.ศ. 2019) ยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียน "นวดไทย" เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติ การขึ้นทะเบียนนี้ยกย่องนวดไทยในฐานะภูมิปัญญาที่ยังมีชีวิตและสืบทอดกันมา ไม่ได้เป็นการรับรองผลทางการแพทย์

หลักของนวดไทยคือแนวเส้นที่วิ่งผ่านร่างกาย หมอนวดจะไล่กดตามเส้นด้วยฝ่ามือ นิ้วโป้ง แขน บางครั้งใช้ศอก เข่า หรือเท้า ส่วนใหญ่ไม่ใช้น้ำมัน ผู้รับนวดใส่เสื้อผ้าตลอด และเน้นการกดและยืดมากกว่าการลูบไล้บนผิว

นวดไทยมีกี่แบบ

โดยทั่วไปแบ่งเป็นสองสายใหญ่

• นวดสายใต้ หรือนวดแบบวัดโพธิ์ นวดค่อนข้างหนักแน่น กดลึก จังหวะกระชับ
• นวดสายเหนือ หรือนวดแบบเชียงใหม่ นุ่มนวลกว่า ช้ากว่า เน้นการยืดเหยียดมากขึ้น

นอกจากนี้ยังมีแบบอื่นที่พบบ่อย

• นวดราชสำนัก หมอนวดจะรักษาระยะห่างอย่างสุภาพ ใช้นิ้วโป้งและมือเป็นหลัก ไม่ใช้เท้า
• นวดฝ่าเท้า นิยมมาก เน้นฝ่าเท้าและน่อง มักใช้ไม้กดจุดช่วย
• นวดประคบสมุนไพร ใช้ลูกประคบที่นึ่งร้อนกดลงบนตัว มักทำช่วงท้ายของการนวด
• นวดน้ำมัน นวดแบบลูบไล้ที่นุ่มนวลกว่า ได้อิทธิพลจากการนวดแบบตะวันตก

การแบ่งเหล่านี้ไม่ตายตัว หมอนวดแต่ละคนมีสไตล์ของตัวเอง ขึ้นอยู่กับสำนักที่เรียนมา ประสบการณ์ และน้ำหนักมือ

ก่อนเริ่มนวด หมอนวดมักจะถามสั้นๆ ว่ามีจุดไหนปวด มีโรคประจำตัว เพิ่งผ่าตัดมาหรือไม่ หรือกำลังตั้งครรภ์หรือเปล่า ช่วงนี้คือเวลาที่ควรบอกว่าอยากได้แบบไหน เช่น นวดผ่อนคลาย นวดเน้นจุด หรือจุดที่ไม่อยากให้นวด

จากนั้นจะได้เปลี่ยนเป็นชุดนวด เสื้อและกางเกงผ้าฝ้ายหลวมๆ แล้วนอนบนเบาะที่พื้น หลายร้านจะล้างเท้าให้ก่อนเริ่ม

ลำดับการนวดมักเริ่มจากเท้า ไล่ขึ้นมาที่ขา หลัง แขน บ่า คอ และศีรษะ หมอนวดจะสลับระหว่างการกดตามเส้น การยืดเหยียด (หมอนวดขยับแขนขาให้ ผู้รับนวดแค่ผ่อนคลาย) และการขยับข้อต่อเบาๆ มีทั้งท่านอนหงาย นอนตะแคง นอนคว่ำ และบางครั้งจบด้วยท่านั่งเพื่อนวดบ่า

นวดไทยอาจหนักได้ การกดหนักแน่นเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าเจ็บแปลบไม่ปกติ บอกหมอนวดได้เลยว่า "เบาๆ หน่อย" หรือ "หนักๆ ได้" หมอนวดที่ดีจะปรับให้ทันที

หลังนวดมักได้พักสักครู่พร้อมน้ำชาหรือน้ำเปล่า บางคนอาจรู้สึกระบมเล็กน้อยในวันถัดไป คล้ายหลังออกกำลังกาย ถ้าปวดไม่หายหรือรู้สึกผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์

นวดแผนไทยไม่ได้มีไว้เพื่อรักษาโรค แต่ก็มีคนจำนวนมากมานวดด้วยเหตุผลที่หลากหลาย

หลายคนมานวดเพื่อผ่อนคลาย พักจากงานและชีวิตประจำวัน การยืดเหยียดระหว่างนวดทำให้หลายคนรู้สึกตัวเบาและคล่องตัวขึ้นหลังนวด

อีกกลุ่มใหญ่คือคนทำงานออฟฟิศที่นั่งหน้าจอนานๆ จนคอแข็ง บ่าตึง ปวดหลังล่าง หรือที่เรียกกันว่าออฟฟิศซินโดรม นวดไทยเป็นหนึ่งในทางเลือกที่คนนิยมลอง อ่านเพิ่มเติมได้ที่หน้า ออฟฟิศซินโดรม และ ปวดหลัง

บางคนมานวดเพื่อคลายความตึงเครียด หรือเพื่อให้รู้สึกผ่อนคลายก่อนนอน การนวดอาจช่วยให้ผ่อนคลายได้ แต่ไม่มีอะไรรับประกันผล ดูเพิ่มเติมที่หน้า ความเครียดและความวิตกกังวล และ การนอนหลับ

ส่วนนักท่องเที่ยวจำนวนมากมานวดเพื่อสัมผัสวัฒนธรรมไทย และบางคนก็ตัดสินใจลงเรียนนวดไทยต่อในโรงเรียนนวดต่างๆ ทั่วประเทศ

นวดแผนไทยเป็นทางเลือกเสริม ไม่สามารถแทนการวินิจฉัย การรักษา หรือการติดตามอาการโดยแพทย์ได้

ควรปรึกษาแพทย์ก่อน หรือแจ้งหมอนวดให้ชัดเจน หากมีภาวะต่อไปนี้

• ปวดเฉียบพลัน ปวดแบบไม่ทราบสาเหตุ โดยเฉพาะหลังหกล้มหรืออุบัติเหตุ
• ตั้งครรภ์ (หมอนวดหลายคนจะปรับท่าให้เหมาะ หรืองดบางท่า)
• มีโรคประจำตัว โรคหัวใจ หรือความดันโลหิตสูงที่ยังคุมไม่ได้
• กระดูกพรุน หมอนรองกระดูกทับเส้น เพิ่งผ่าตัด หรือใส่ข้อเทียม
• เส้นเลือดขอด มีปัญหาเลือดแข็งตัวช้า หรือกินยาละลายลิ่มเลือด
• มีไข้ ติดเชื้อ มีแผล หรือมีปัญหาผิวหนังบริเวณที่จะนวด

หมอนวดที่ดีจะถามเรื่องเหล่านี้ก่อนนวด และกล้าปฏิเสธเมื่อเห็นว่าไม่เหมาะ ถ้ามีใครรับประกันว่านวดแล้ว "หายขาด" ควรระวังไว้ก่อน

กรณีฉุกเฉิน โทร 1669

บน pranathai หมอนวดแต่ละคนกำหนดราคาเอง และหลายคนระบุราคาไว้ในโปรไฟล์ ไม่มีราคากลางอย่างเป็นทางการ และเราจะไม่แต่งตัวเลขขึ้นมาเอง ราคาจะต่างกันตามปัจจัยเหล่านี้

• ระยะเวลา นวดเฉพาะหลังหรือเท้าแบบสั้นๆ ราคาย่อมต่างจากนวดทั้งตัวแบบนาน
• ประเภทการนวด นวดไทย นวดฝ่าเท้า นวดน้ำมัน หรือนวดประคบสมุนไพร
• สถานที่ ร้านนวดใกล้บ้าน สปาในโรงแรม หรือนวดถึงบ้าน ซึ่งรวมค่าเดินทางของหมอนวด
• เมือง ราคาในใจกลางกรุงเทพฯ เชียงใหม่ และเกาะท่องเที่ยวไม่เท่ากัน
• ประสบการณ์ จำนวนปีที่นวดมา สำนักที่เรียน และความชำนาญเฉพาะด้าน

ถ้าอยากรู้ราคาโดยประมาณ หน้าของแต่ละบริการในแต่ละเมือง (เช่น หน้า "นวดแผนไทย เชียงใหม่") จะแสดงราคากลาง (มัธยฐาน) ของการนวด 60 นาที เมื่อมีโปรไฟล์ที่ระบุราคามากพอ เป็นตัวเลขจากหมอนวดที่ลงทะเบียนอยู่จริง ไม่ใช่ราคาบังคับ ทางที่ดีควรถามราคาที่แน่นอนกับหมอนวดก่อนจองทุกครั้ง โดยเฉพาะนวดถึงบ้าน

นวดแผนไทยไม่ได้อยู่ในกลุ่มวิชาชีพที่ pranathai ตรวจใบอนุญาตก่อนเผยแพร่ (เช่น ฝังเข็ม กายภาพบำบัด หรือนักจิตวิทยาคลินิก) แต่สถานประกอบการนวดเพื่อสุขภาพในไทยอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติสถานประกอบการเพื่อสุขภาพ พ.ศ. 2559 ร้านที่ได้มาตรฐานสามารถแสดงใบอนุญาตสถานประกอบการให้ดูได้ และการเรียนมาอย่างถูกต้องก็ยังสำคัญ ลองดูจากสิ่งเหล่านี้

• การเรียน ถามว่าเรียนนวดมาจากที่ไหน หลายคนเรียนจากโรงเรียนที่ได้รับการยอมรับ เช่น วัดโพธิ์ หรือหลักสูตรที่กระทรวงสาธารณสุขรับรอง บางคนเป็นแพทย์แผนไทยซึ่งมีใบประกอบวิชาชีพของตัวเอง
• ภาษา ถ้าจะแนะนำเพื่อนชาวต่างชาติ ดูว่าหมอนวดพูดภาษาอะไรได้บ้าง ในโปรไฟล์ pranathai มีระบุไว้
• รูปแบบ นวดที่ร้าน นวดถึงบ้าน หรือนวดที่โรงแรม ถ้านวดถึงบ้านควรมีพื้นที่ว่างพอสำหรับปูเบาะ
• สไตล์ ชอบนวดหนักแบบวัดโพธิ์ หรือนวดนุ่มแบบเชียงใหม่ ใช้น้ำมันหรือไม่ บอกหมอนวดได้เลย

ก่อนจอง ทักหาหมอนวดทาง LINE หรือ WhatsApp ได้โดยตรงจากโปรไฟล์ บอกระยะเวลาที่ต้องการ สถานที่ อาการหรือโรคประจำตัว และถามราคา คำตอบที่ได้จะช่วยให้รู้ว่าหมอนวดคนนี้ใส่ใจแค่ไหน อ่านกติกาของหมอนวดที่ลงทะเบียนได้ที่ กฎบัตรของเรา

หาหมอนวดแผนไทยได้ทุกภาค แต่บรรยากาศแต่ละเมืองไม่เหมือนกัน

กรุงเทพฯ ต้นกำเนิดนวดแบบวัดโพธิ์ มีตัวเลือกหลากหลาย ทั้งร้านนวดในชุมชน หมอนวดอิสระ และบริการนวดถึงบ้านหรือถึงออฟฟิศ ที่คนทำงานในเมืองนิยมมาก

เชียงใหม่ ขึ้นชื่อเรื่องนวดสายเหนือที่เน้นยืดเหยียด มีโรงเรียนนวดหลายแห่ง และเป็นเมืองที่คนนิยมมาเรียนนวด

เกาะและเมืองชายทะเล อย่าง ภูเก็ต เกาะสมุย และ เกาะพะงัน มักมีนวดกลางแจ้งหรือริมทะเล และหมอนวดที่ไปนวดให้ถึงวิลล่าหรือโรงแรม เกาะพะงันยังมีชุมชนด้านสุขภาพที่เน้นโยคะและสมาธิด้วย

พัทยา และ หัวหิน ไม่ไกลจากกรุงเทพฯ มีหมอนวดมากมาย ตั้งแต่ร้านเล็กๆ ไปจนถึงสปา

หน้าของแต่ละเมืองจะแสดงบริการที่มีในเมืองนั้น เมื่อเข้าไปที่หน้านวดแผนไทยของเมือง คุณกรองหมอนวดตามย่าน ภาษา นวดถึงบ้าน เพศ หรืองบประมาณ แล้วติดต่อได้โดยตรง