ตั้งครรภ์และหลังคลอด

การตั้งครรภ์และช่วงหลังคลอดนำมาซึ่งความเปลี่ยนแปลงมากมาย การขยับร่างกายอย่างนุ่มนวล การพักผ่อน และกำลังใจช่วยได้จริง และการขอความช่วยเหลือเป็นสิ่งที่ถูกต้องเสมอ

2 in 3

ของหญิงตั้งครรภ์มีอาการปวดหลังส่วนล่าง และเกือบ 1 ใน 5 มีอาการปวดเชิงกราน^[7]

13%

ของผู้หญิงที่เพิ่งคลอดทั่วโลกมีปัญหาสุขภาพจิต ส่วนใหญ่คือภาวะซึมเศร้า (ราว 10% ในช่วงตั้งครรภ์)^[1]

8.4%

ของคุณแม่ไทยมีภาวะซึมเศร้าหลังคลอด จากการสำรวจระดับประเทศในผู้หญิง 1,731 คน^[10]

ปัญหาของยุคสมัย

อาการไม่สบายตัวเป็นเรื่องปกติของการตั้งครรภ์สำหรับผู้หญิงหลายคน งานทบทวนของ Cochrane รายงานว่าหญิงตั้งครรภ์มากกว่าสองในสามมีอาการปวดหลังส่วนล่าง และเกือบหนึ่งในห้ามีอาการปวดเชิงกราน สุขภาพใจก็สำคัญไม่แพ้กัน องค์การอนามัยโลกประเมินว่าทั่วโลกราว 10% ของหญิงตั้งครรภ์ และ 13% ของผู้หญิงที่เพิ่งคลอดมีปัญหาสุขภาพจิต ส่วนใหญ่คือภาวะซึมเศร้า และพบสูงกว่าในประเทศรายได้น้อย

ในประเทศไทย การสำรวจระดับประเทศในผู้หญิง 1,731 คนพบภาวะซึมเศร้าหลังคลอด 8.4% และงานวิจัยออนไลน์ปี 2025 ในคุณแม่ไทย 840 คนช่วงโควิด-19 พบว่า 32.4% มีความเสี่ยง ชีวิตสมัยใหม่อาจหมายถึงการมีคนในครอบครัวช่วยน้อยลง แรงกดดันจากงาน และการเดินทางที่ยาวนาน จึงควรวางแผนเรื่องการพักผ่อน การขยับร่างกาย และกำลังใจตั้งแต่เนิ่น ๆ

ทำความเข้าใจ

ระหว่างตั้งครรภ์ ฮอร์โมนทำให้เอ็นยึดข้อนุ่มและยืดออกเพื่อเตรียมร่างกายสำหรับการคลอด ประกอบกับท้องที่โตขึ้นและการทรงตัวที่เปลี่ยนไป ทำให้ข้อต่อบริเวณหลังส่วนล่างและเชิงกรานรับภาระมากขึ้น ความเหนื่อยล้า การนอนไม่ดี อาการบวม และอารมณ์แปรปรวนก็พบได้บ่อย และส่วนใหญ่เป็นการตอบสนองตามปกติต่อความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของร่างกาย

หลังคลอด คุณแม่หลายคนรู้สึกเศร้า กังวล หรือหงุดหงิดอยู่สองสามวัน ที่เรียกว่าภาวะเศร้าหลังคลอด (baby blues) ซึ่งมักหายไปภายในราวสองสัปดาห์ แต่ถ้าอารมณ์ซึม ความกังวล ความรู้สึกผิด หรือการนอนไม่หลับยังคงอยู่หรือแย่ลง อาจเป็นภาวะซึมเศร้าหลังคลอด ซึ่งเริ่มได้ตั้งแต่ช่วงตั้งครรภ์จนถึงหนึ่งปีหลังคลอด ภาวะนี้พบได้บ่อย ไม่ใช่ความผิดของคุณ และรักษาได้

เมื่อไรควรพบแพทย์

มีเลือดออกทางช่องคลอด มีไข้ ปัสสาวะแสบ หรือปวดหลังในไตรมาสที่สองหรือสามซึ่งอาจเป็นสัญญาณคลอดก่อนกำหนด ให้ติดต่อแพทย์หรือโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์โดยด่วน
ปวดศีรษะรุนแรง ตาพร่ามัวหรือเห็นแสงวาบ ปวดใต้ชายโครง หรือหน้า มือ เท้าบวมขึ้นทันที (อาจเป็นครรภ์เป็นพิษ) ให้รีบไปพบแพทย์ รวมถึงในช่วงสัปดาห์แรก ๆ หลังคลอด
ลูกดิ้นน้อยกว่าปกติ ไม่รู้สึกว่าลูกดิ้น หรือรูปแบบการดิ้นเปลี่ยนไป ให้ติดต่อโรงพยาบาลทันที แม้จะเป็นกลางดึก
ขาข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง ก้น หรืออวัยวะเพศชา ให้ไปห้องฉุกเฉิน
มีความคิดทำร้ายตัวเองหรือลูก หรือรู้สึกรับมือไม่ไหว ให้ขอความช่วยเหลือจากแพทย์หรือบริการสุขภาพจิตโดยด่วน

สิ่งที่ทำได้ตั้งแต่วันนี้

01ขยับร่างกายอย่างนุ่มนวลตั้งเป้าออกกำลังกายระดับปานกลางราว 150 นาทีต่อสัปดาห์ เช่น เดิน ว่ายน้ำ หรือโยคะสำหรับคนท้อง ถ้าเพิ่งเริ่ม ให้เริ่มวันละราว 10 นาที
02อย่าเริ่มกีฬาหนัก ๆไม่ควรเริ่มกีฬาที่หนักใหม่ ๆ เช่น วิ่ง และหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เสี่ยงต่อการล้มหรือถูกกระแทกที่ท้อง
03รู้ว่าเมื่อไรควรหยุดหยุดออกกำลังกายหากรู้สึกไม่สบาย ร้อนเกินไป หรือไม่สบายตัว อย่าออกกำลังกายตอนท้องว่าง และในช่วงท้ายของการตั้งครรภ์ ไม่ควรนอนหงายราบนานเกินสองสามนาที
04ถนอมหลังย่อเข่าแทนการก้มหลังเมื่อยกของ หลีกเลี่ยงของหนัก หมุนตัวด้วยการขยับเท้าแทนการบิดเอว และใส่รองเท้าส้นแบน
05พักผ่อนและหาที่รองรับพักให้มากขึ้น โดยเฉพาะช่วงท้ายของการตั้งครรภ์ นั่งโดยมีพนักพิงหลังที่ดี ลองใช้หมอนสำหรับคนท้อง และแช่น้ำอุ่น (ไม่ร้อน)
06ถามก่อนใช้ยาปรึกษาแพทย์ พยาบาลผดุงครรภ์ หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนใช้ยาหรือสมุนไพรใด ๆ ระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นม
07ขอความช่วยเหลือหลังคลอดรับความช่วยเหลือเรื่องซื้อของ งานบ้าน และดูแลลูก นอนเมื่อมีโอกาส และเดินเล่นสั้น ๆ ทุกวัน
08พูดถึงความรู้สึกของตัวเองเล่าความรู้สึกให้คนที่ไว้ใจหรือบุคลากรสุขภาพฟัง การดูแลภาวะซึมเศร้าหลังคลอดได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มเร็ว

หนึ่งวันที่ช่วยได้

เช้า
กินอะไรรองท้องก่อนออกกำลังกาย แล้วเดินเบา ๆ หรือยืดเหยียดสำหรับคนท้องสักสองสามนาที
ระหว่างวัน
ถ้านั่งทำงาน ให้ลุกขึ้นขยับทุกชั่วโมง และใช้หมอนรองหลังส่วนล่างขณะนั่ง
เย็น
ใช้เวลาสักครู่สังเกตรูปแบบการดิ้นตามปกติของลูก และคุยกับคู่ชีวิตหรือเพื่อนเรื่องวันของคุณ
กลางคืน
นอนตะแคง วางหมอนไว้ระหว่างเข่า และอีกใบรองท้อง

ศาสตร์ที่อาจช่วยได้

ศาสตร์ทางเลือกช่วยเสริมได้ ควบคู่กับการรักษาทางการแพทย์เมื่อจำเป็น นี่คือสิ่งที่แต่ละศาสตร์ให้ได้อย่างตรงไปตรงมา

คำถามที่พบบ่อย

ออกกำลังกายระหว่างตั้งครรภ์ปลอดภัยไหม

สำหรับผู้หญิงส่วนใหญ่ ปลอดภัย การออกกำลังกายระดับปานกลางสม่ำเสมอเป็นสิ่งที่แนะนำ และสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่ลดลงของครรภ์เป็นพิษ เบาหวานขณะตั้งครรภ์ และภาวะซึมเศร้าหลังคลอด หากมีโรคประจำตัวหรือครรภ์มีภาวะแทรกซ้อน ให้ถามแพทย์หรือพยาบาลผดุงครรภ์ว่ากิจกรรมไหนเหมาะกับคุณ

ตั้งครรภ์นวดได้ไหม

การนวดเบา ๆ โดยผู้ที่ผ่านการฝึกนวดคนท้อง โดยทั่วไปถือว่าปลอดภัยในครรภ์ที่สุขภาพดี ควรนอนตะแคง หลีกเลี่ยงการนวดท้อง การกดลึกที่ขา และน้ำมันหอมระเหยเข้มข้น และปรึกษาแพทย์ก่อนหากมีภาวะแทรกซ้อน เช่น รกเกาะต่ำ เจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด หรือมีความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด แจ้งผู้นวดว่าตั้งครรภ์ทุกครั้ง

นวดแผนไทยระหว่างตั้งครรภ์ได้ไหม

ไม่แนะนำการกดแรงและการนวดลึกที่ขาระหว่างตั้งครรภ์ ควรเลือกผู้นวดที่ผ่านการฝึกนวดคนท้องโดยเฉพาะ แทนการนวดแผนไทยทั่วไป และแจ้งอายุครรภ์ให้ผู้นวดทราบ

รู้สึกเศร้าหลังคลอดเป็นเรื่องปกติไหม

การรู้สึกซึม ร้องไห้ง่าย หรือกังวลอยู่สองสามวันหลังคลอดพบได้บ่อยมาก และมักหายไปภายในสองสัปดาห์ ถ้าเป็นนานกว่านั้น แย่ลง หรือรับมือไม่ไหว ให้คุยกับแพทย์หรือพยาบาลผดุงครรภ์ ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดรักษาได้

หลังคลอดกลับมาออกกำลังกายได้เมื่อไร

โดยทั่วไปเริ่มเดินเบา ๆ ได้ไม่นานหลังคลอด ควรปรึกษาแพทย์ตอนตรวจหลังคลอดก่อนกลับไปออกกำลังกายที่หนักขึ้น โดยเฉพาะหลังผ่าคลอด

บน pranathai

ผู้ให้บริการด้านตั้งครรภ์และหลังคลอดบน pranathai

Reset - Health and Recovery คลินิกกายภาพบำบัดและไคโรแพรคติก
กรุงเทพฯ
ไคโรแพรคติก
Suan Sati Yoga Retreat Center
เชียงใหม่
โยคะ
Bangkok Yoga
กรุงเทพฯ
โยคะ

ดูผู้ให้บริการทั้ง 46 ราย →

แหล่งข้อมูล

เป็นการดูแลเสริม ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำของแพทย์ได้