การแพทย์ดั้งเดิมและธรรมชาติ
สมุนไพรบำบัด
การใช้พืชและตำรับจากพืชเพื่อดูแลสุขภาพ ตั้งแต่ภูมิปัญญาโบราณจนถึงเภสัชกรรมไทย
ความหนักเบาเบา
ต้นกำเนิด
ทั่วโลก ส่วนตำรับสมุนไพรไทยมีรากในประเทศไทย
ประวัติ
หนึ่งในการแพทย์ที่เก่าแก่ที่สุด มีบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรย้อนไปราว 2600 ปีก่อนคริสตกาลในเมโสโปเตเมีย
ใบอนุญาตในไทย
ไม่จำเป็น
ที่มา
มนุษย์ใช้พืชเป็นยามาตั้งแต่มีบันทึก บันทึกเรื่องพืชสมุนไพรที่เก่าที่สุดมาจากเมโสโปเตเมียราว 2600 ปีก่อนคริสตกาล ส่วนกระดาษปาปิรัสเอเบอร์สของอียิปต์ (ราว 1550 ปีก่อนคริสตกาล) บันทึกตำรับยากว่า 700 รายการซึ่งส่วนใหญ่มาจากพืช และความรู้สมุนไพรของจีนและอินเดีย (อายุรเวท) ก็มีการบันทึกมาหลายพันปี
ความรู้สมุนไพรยังเป็นรากฐานของการแพทย์สมัยใหม่ ยาจำนวนมากในปัจจุบันเป็นสารจากพืชหรือพัฒนามาจากพืช และในบรรดายาโมเลกุลเล็กชนิดใหม่ที่ได้รับอนุมัติระหว่างปี 1981–2010 มากกว่าครึ่งได้มาหรือได้แรงบันดาลใจจากธรรมชาติ
ในประเทศไทย สมุนไพรเป็นหัวใจของการแพทย์แผนไทย ด้านการรักษาภายในใช้สมุนไพรและอาหารเป็นหลัก ส่วนด้านภายนอกใช้ยาหม่อง น้ำมันทา ลูกประคบ และยาพอก ในช่วงทศวรรษ 1830 มีการจารึกตำรับยาสมุนไพรบนแผ่นหินอ่อนที่วัดโพธิ์ กรุงเทพฯ และลูกประคบสมุนไพรร้อนยังใช้คู่กับการนวดไทยจนทุกวันนี้
หลักการ
การแพทย์สมุนไพรอาศัยสารที่มีอยู่ตามธรรมชาติในพืช เมื่อสารเหล่านี้ออกฤทธิ์ทางชีวภาพ จึงมีผลต่อร่างกายได้จริง ทั้งผลที่ต้องการ ผลข้างเคียง และการทำปฏิกิริยากับยา
ระบบการแพทย์ดั้งเดิมมีทฤษฎีของตนเองในการเลือกสมุนไพร เช่น การแพทย์แผนไทยเลือกสมุนไพรให้เหมาะกับธาตุที่ผิดปกติ ทฤษฎีเหล่านี้เป็นกรอบคิดดั้งเดิม ส่วนผลและความปลอดภัยของพืชแต่ละชนิดต้องพิจารณาเป็นรายตัวตามหลักฐานที่มี
สิ่งที่ผู้คนมองหา
- สนใจภูมิปัญญาสมุนไพรไทยและพืชท้องถิ่น
- ชาสมุนไพร ยาหม่อง และลูกประคบ เพื่อความสบายและผ่อนคลาย
- ขอคำแนะนำจากแพทย์แผนไทยที่มีใบอนุญาต
- ใช้ยาแผนโบราณควบคู่การรักษาแผนปัจจุบัน โดยแจ้งแพทย์ให้ทราบ
- เรียนรู้ว่าผลิตภัณฑ์สมุนไพรใดขึ้นทะเบียนแล้วและใช้อย่างไรให้ปลอดภัย
ส่งผลต่อร่างกายอย่างไร
ยาสมุนไพรออกฤทธิ์ได้ทั้งจากภายใน (ชา แคปซูล ยาต้ม) และบนผิวหนัง (ยาหม่อง ลูกประคบ ยาพอก)
ขั้นตอนการรับบริการ
- 01
ซักประวัติ
ผู้ประกอบวิชาชีพที่มีคุณสมบัติจะถามอาการ โรคประจำตัว การตั้งครรภ์ และยาหรืออาหารเสริมทุกชนิดที่ใช้อยู่
- 02
ประเมิน
แพทย์แผนไทยประเมินตามทฤษฎีแผนไทย เช่น ความสมดุลของธาตุในร่างกาย
- 03
เลือกตำรับ
อาจแนะนำยา ชา ลูกประคบ หรือยาหม่อง พร้อมขนาดและระยะเวลาที่ใช้
- 04
ตรวจสอบผลิตภัณฑ์
ผลิตภัณฑ์ที่ซื้อเองควรมีเลขทะเบียนหรือเลขจดแจ้งจาก อย.
- 05
ติดตามผล
สังเกตผลข้างเคียง หากเกิดขึ้นให้หยุดใช้และขอคำปรึกษา และแจ้งแพทย์ประจำตัวเสมอ
ข้อควรระวัง
- สมุนไพรอาจทำปฏิกิริยากับยา เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือดอย่างวาร์ฟาริน ยาลดไขมันกลุ่มสแตติน ยาต้านซึมเศร้า เมตฟอร์มิน ยาลดความดัน และยาคุมกำเนิด ตัวอย่างเช่น เซนต์จอห์นเวิร์ตทำให้ยาหลายชนิดออกฤทธิ์ลดลง ควรแจ้งแพทย์และเภสัชกรทุกครั้ง
- 'ธรรมชาติ' ไม่ได้แปลว่าปลอดภัย เช่น อาหารเสริมคาวามีความเชื่อมโยงกับโรคตับ และเคยพบผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าเป็นสมุนไพรแต่ลักลอบผสมยาแผนปัจจุบัน
- หลีกเลี่ยงยาสมุนไพรระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ในเด็ก และในผู้มีปัญหาไตหรือตับ เว้นแต่แพทย์แนะนำ
- สมุนไพรบางชนิดเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกหรือมีผลต่อยาสลบ ควรแจ้งทีมผ่าตัดล่วงหน้าก่อนการผ่าตัด
- อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งมาใช้สมุนไพรแทนโดยไม่ปรึกษาแพทย์ และหากอาการไม่หายหรือกลับมาเป็นซ้ำควรพบแพทย์
เป็นการดูแลเสริม ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำของแพทย์ได้
ในประเทศไทย
การแพทย์แผนไทยได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ กระทรวงสาธารณสุขจัดตั้งสถาบันการแพทย์แผนไทยในปี 2536 และปัจจุบันกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกทำหน้าที่ส่งเสริมองค์ความรู้นี้ รวมถึงสมุนไพร ผู้ประกอบวิชาชีพได้รับใบอนุญาตตามพระราชบัญญัติวิชาชีพการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2556 ภายใต้การกำกับของสภาการแพทย์แผนไทย และการแพทย์แผนไทยยังครอบคลุมเภสัชกรรมไทย คือการปรุงและจ่ายยาสมุนไพร ส่วนผลิตภัณฑ์สมุนไพรอยู่ภายใต้การกำกับของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 ซึ่งออกใบสำคัญการขึ้นทะเบียนตำรับ ใบรับแจ้งรายละเอียด และใบรับจดแจ้ง และสามารถตรวจสอบได้ผ่านระบบสืบค้นข้อมูลการอนุญาตของ อย.
คำถามที่พบบ่อย
ยาสมุนไพรปลอดภัยกว่ายาแผนปัจจุบันไหม
ไม่เสมอไป สมุนไพรมีสารออกฤทธิ์ที่อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงและทำปฏิกิริยากับยา และคุณภาพผลิตภัณฑ์ก็แตกต่างกัน
กินสมุนไพรพร้อมยาประจำได้ไหม
ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน สมุนไพรบางชนิดทำให้ยาแรงขึ้นหรืออ่อนลง ซึ่งบางครั้งเป็นอันตราย
รู้ได้อย่างไรว่าผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยถูกกฎหมาย
ดูเลขทะเบียนหรือเลขจดแจ้งจาก อย. บนฉลากแล้วตรวจสอบในเว็บไซต์ อย. และหลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ไม่มีทะเบียนที่ขายออนไลน์
ในไทยปรึกษาใครได้บ้าง
แพทย์แผนไทยที่มีใบอนุญาต ซึ่งมีให้บริการในคลินิกแพทย์แผนไทยของโรงพยาบาลรัฐหลายแห่ง และเภสัชกรสำหรับคำถามเรื่องการทำปฏิกิริยากับยา
ศาสตร์อื่นในหมวดการแพทย์ดั้งเดิมและธรรมชาติ
บน pranathai
ค้นหาผู้ให้บริการสมุนไพรบำบัด
ยังไม่มีผู้ให้บริการศาสตร์นี้บน pranathai คุณเป็นผู้ให้บริการในเมืองนี้ไหม สร้างหน้าโปรไฟล์ฟรี
แหล่งข้อมูล
- Atanasov AG et al. (2015). Discovery and resupply of pharmacologically active plant-derived natural products: a review. Biotechnology Advances 33(8):1582–1614
- World Health Organization – Traditional medicine: questions and answers
- NCCIH (US National Institutes of Health) – Using Dietary Supplements Wisely
- NCCIH – How Medications and Supplements Can Interact
- NHS – Herbal medicines and complementary therapies
- Wikipedia – Thai traditional medicine (herbs, diet, compresses; 1993 National Institute of Thai Traditional Medicine)
- Wikipedia (Thai) – การแพทย์แผนไทย (Thai pharmacy, choice of herbs according to the elements)
- Salguero P. – Wat Pho, Bangkok (buddhistmedicine.net): herbal recipes on the 1830s marble tablets
- UNESCO Intangible Cultural Heritage – Nuad Thai, traditional Thai massage (herbal hot compresses)
- Herbal Products Division, Thai Food and Drug Administration (Herbal Products Act B.E. 2562 / 2019; product licences)
- Jayathavaj V. (2023). Thai Traditional Medicine Education System from the Past to Present. Health Workforce Education Journal 1(1)
- Department of Thai Traditional and Alternative Medicine, Ministry of Public Health