ข้ามไปที่เนื้อหา
pranathai

การแพทย์ดั้งเดิมและธรรมชาติ

สมุนไพรบำบัด

การใช้พืชและตำรับจากพืชเพื่อดูแลสุขภาพ ตั้งแต่ภูมิปัญญาโบราณจนถึงเภสัชกรรมไทย

ความหนักเบาเบา

ต้นกำเนิด

ทั่วโลก ส่วนตำรับสมุนไพรไทยมีรากในประเทศไทย

ประวัติ

หนึ่งในการแพทย์ที่เก่าแก่ที่สุด มีบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรย้อนไปราว 2600 ปีก่อนคริสตกาลในเมโสโปเตเมีย

ใบอนุญาตในไทย

ไม่จำเป็น

01

ที่มา

มนุษย์ใช้พืชเป็นยามาตั้งแต่มีบันทึก บันทึกเรื่องพืชสมุนไพรที่เก่าที่สุดมาจากเมโสโปเตเมียราว 2600 ปีก่อนคริสตกาล ส่วนกระดาษปาปิรัสเอเบอร์สของอียิปต์ (ราว 1550 ปีก่อนคริสตกาล) บันทึกตำรับยากว่า 700 รายการซึ่งส่วนใหญ่มาจากพืช และความรู้สมุนไพรของจีนและอินเดีย (อายุรเวท) ก็มีการบันทึกมาหลายพันปี

ความรู้สมุนไพรยังเป็นรากฐานของการแพทย์สมัยใหม่ ยาจำนวนมากในปัจจุบันเป็นสารจากพืชหรือพัฒนามาจากพืช และในบรรดายาโมเลกุลเล็กชนิดใหม่ที่ได้รับอนุมัติระหว่างปี 1981–2010 มากกว่าครึ่งได้มาหรือได้แรงบันดาลใจจากธรรมชาติ

ในประเทศไทย สมุนไพรเป็นหัวใจของการแพทย์แผนไทย ด้านการรักษาภายในใช้สมุนไพรและอาหารเป็นหลัก ส่วนด้านภายนอกใช้ยาหม่อง น้ำมันทา ลูกประคบ และยาพอก ในช่วงทศวรรษ 1830 มีการจารึกตำรับยาสมุนไพรบนแผ่นหินอ่อนที่วัดโพธิ์ กรุงเทพฯ และลูกประคบสมุนไพรร้อนยังใช้คู่กับการนวดไทยจนทุกวันนี้

02

หลักการ

การแพทย์สมุนไพรอาศัยสารที่มีอยู่ตามธรรมชาติในพืช เมื่อสารเหล่านี้ออกฤทธิ์ทางชีวภาพ จึงมีผลต่อร่างกายได้จริง ทั้งผลที่ต้องการ ผลข้างเคียง และการทำปฏิกิริยากับยา

ระบบการแพทย์ดั้งเดิมมีทฤษฎีของตนเองในการเลือกสมุนไพร เช่น การแพทย์แผนไทยเลือกสมุนไพรให้เหมาะกับธาตุที่ผิดปกติ ทฤษฎีเหล่านี้เป็นกรอบคิดดั้งเดิม ส่วนผลและความปลอดภัยของพืชแต่ละชนิดต้องพิจารณาเป็นรายตัวตามหลักฐานที่มี

สิ่งที่ผู้คนมองหา

  • สนใจภูมิปัญญาสมุนไพรไทยและพืชท้องถิ่น
  • ชาสมุนไพร ยาหม่อง และลูกประคบ เพื่อความสบายและผ่อนคลาย
  • ขอคำแนะนำจากแพทย์แผนไทยที่มีใบอนุญาต
  • ใช้ยาแผนโบราณควบคู่การรักษาแผนปัจจุบัน โดยแจ้งแพทย์ให้ทราบ
  • เรียนรู้ว่าผลิตภัณฑ์สมุนไพรใดขึ้นทะเบียนแล้วและใช้อย่างไรให้ปลอดภัย
03

ส่งผลต่อร่างกายอย่างไร

ยาสมุนไพรออกฤทธิ์ได้ทั้งจากภายใน (ชา แคปซูล ยาต้ม) และบนผิวหนัง (ยาหม่อง ลูกประคบ ยาพอก)

1234
04

ขั้นตอนการรับบริการ

  1. 01

    ซักประวัติ

    ผู้ประกอบวิชาชีพที่มีคุณสมบัติจะถามอาการ โรคประจำตัว การตั้งครรภ์ และยาหรืออาหารเสริมทุกชนิดที่ใช้อยู่

  2. 02

    ประเมิน

    แพทย์แผนไทยประเมินตามทฤษฎีแผนไทย เช่น ความสมดุลของธาตุในร่างกาย

  3. 03

    เลือกตำรับ

    อาจแนะนำยา ชา ลูกประคบ หรือยาหม่อง พร้อมขนาดและระยะเวลาที่ใช้

  4. 04

    ตรวจสอบผลิตภัณฑ์

    ผลิตภัณฑ์ที่ซื้อเองควรมีเลขทะเบียนหรือเลขจดแจ้งจาก อย.

  5. 05

    ติดตามผล

    สังเกตผลข้างเคียง หากเกิดขึ้นให้หยุดใช้และขอคำปรึกษา และแจ้งแพทย์ประจำตัวเสมอ

ข้อควรระวัง

  • สมุนไพรอาจทำปฏิกิริยากับยา เช่น ยาต้านการแข็งตัวของเลือดอย่างวาร์ฟาริน ยาลดไขมันกลุ่มสแตติน ยาต้านซึมเศร้า เมตฟอร์มิน ยาลดความดัน และยาคุมกำเนิด ตัวอย่างเช่น เซนต์จอห์นเวิร์ตทำให้ยาหลายชนิดออกฤทธิ์ลดลง ควรแจ้งแพทย์และเภสัชกรทุกครั้ง
  • 'ธรรมชาติ' ไม่ได้แปลว่าปลอดภัย เช่น อาหารเสริมคาวามีความเชื่อมโยงกับโรคตับ และเคยพบผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่าเป็นสมุนไพรแต่ลักลอบผสมยาแผนปัจจุบัน
  • หลีกเลี่ยงยาสมุนไพรระหว่างตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร ในเด็ก และในผู้มีปัญหาไตหรือตับ เว้นแต่แพทย์แนะนำ
  • สมุนไพรบางชนิดเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกหรือมีผลต่อยาสลบ ควรแจ้งทีมผ่าตัดล่วงหน้าก่อนการผ่าตัด
  • อย่าหยุดหรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งมาใช้สมุนไพรแทนโดยไม่ปรึกษาแพทย์ และหากอาการไม่หายหรือกลับมาเป็นซ้ำควรพบแพทย์

เป็นการดูแลเสริม ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำของแพทย์ได้

05

ในประเทศไทย

การแพทย์แผนไทยได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ กระทรวงสาธารณสุขจัดตั้งสถาบันการแพทย์แผนไทยในปี 2536 และปัจจุบันกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกทำหน้าที่ส่งเสริมองค์ความรู้นี้ รวมถึงสมุนไพร ผู้ประกอบวิชาชีพได้รับใบอนุญาตตามพระราชบัญญัติวิชาชีพการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2556 ภายใต้การกำกับของสภาการแพทย์แผนไทย และการแพทย์แผนไทยยังครอบคลุมเภสัชกรรมไทย คือการปรุงและจ่ายยาสมุนไพร ส่วนผลิตภัณฑ์สมุนไพรอยู่ภายใต้การกำกับของกองผลิตภัณฑ์สมุนไพร สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ตามพระราชบัญญัติผลิตภัณฑ์สมุนไพร พ.ศ. 2562 ซึ่งออกใบสำคัญการขึ้นทะเบียนตำรับ ใบรับแจ้งรายละเอียด และใบรับจดแจ้ง และสามารถตรวจสอบได้ผ่านระบบสืบค้นข้อมูลการอนุญาตของ อย.

คำถามที่พบบ่อย

ยาสมุนไพรปลอดภัยกว่ายาแผนปัจจุบันไหม

ไม่เสมอไป สมุนไพรมีสารออกฤทธิ์ที่อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงและทำปฏิกิริยากับยา และคุณภาพผลิตภัณฑ์ก็แตกต่างกัน

กินสมุนไพรพร้อมยาประจำได้ไหม

ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน สมุนไพรบางชนิดทำให้ยาแรงขึ้นหรืออ่อนลง ซึ่งบางครั้งเป็นอันตราย

รู้ได้อย่างไรว่าผลิตภัณฑ์สมุนไพรไทยถูกกฎหมาย

ดูเลขทะเบียนหรือเลขจดแจ้งจาก อย. บนฉลากแล้วตรวจสอบในเว็บไซต์ อย. และหลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ไม่มีทะเบียนที่ขายออนไลน์

ในไทยปรึกษาใครได้บ้าง

แพทย์แผนไทยที่มีใบอนุญาต ซึ่งมีให้บริการในคลินิกแพทย์แผนไทยของโรงพยาบาลรัฐหลายแห่ง และเภสัชกรสำหรับคำถามเรื่องการทำปฏิกิริยากับยา

ศาสตร์อื่นในหมวดการแพทย์ดั้งเดิมและธรรมชาติ

บน pranathai

ค้นหาผู้ให้บริการสมุนไพรบำบัด

ยังไม่มีผู้ให้บริการศาสตร์นี้บน pranathai คุณเป็นผู้ให้บริการในเมืองนี้ไหม สร้างหน้าโปรไฟล์ฟรี

แหล่งข้อมูล

  1. Atanasov AG et al. (2015). Discovery and resupply of pharmacologically active plant-derived natural products: a review. Biotechnology Advances 33(8):1582–1614
  2. World Health Organization – Traditional medicine: questions and answers
  3. NCCIH (US National Institutes of Health) – Using Dietary Supplements Wisely
  4. NCCIH – How Medications and Supplements Can Interact
  5. NHS – Herbal medicines and complementary therapies
  6. Wikipedia – Thai traditional medicine (herbs, diet, compresses; 1993 National Institute of Thai Traditional Medicine)
  7. Wikipedia (Thai) – การแพทย์แผนไทย (Thai pharmacy, choice of herbs according to the elements)
  8. Salguero P. – Wat Pho, Bangkok (buddhistmedicine.net): herbal recipes on the 1830s marble tablets
  9. UNESCO Intangible Cultural Heritage – Nuad Thai, traditional Thai massage (herbal hot compresses)
  10. Herbal Products Division, Thai Food and Drug Administration (Herbal Products Act B.E. 2562 / 2019; product licences)
  11. Jayathavaj V. (2023). Thai Traditional Medicine Education System from the Past to Present. Health Workforce Education Journal 1(1)
  12. Department of Thai Traditional and Alternative Medicine, Ministry of Public Health