ข้ามไปที่เนื้อหา
pranathai

การแพทย์ดั้งเดิมและธรรมชาติ

การแพทย์แผนไทย

ระบบการดูแลสุขภาพดั้งเดิมของไทย ที่ผสานการใช้สมุนไพร การนวดเพื่อการบำบัด การผดุงครรภ์ และทฤษฎีธาตุทั้งสี่ของร่างกาย

ความหนักเบาปานกลาง

ต้นกำเนิด

ประเทศไทย โดยได้รับอิทธิพลจากอายุรเวทของอินเดียและพุทธศาสนา

ประวัติ

มีการใช้สมุนไพรมาตั้งแต่ก่อนสมัยสุโขทัย (ก่อน พ.ศ. 1781) และพัฒนาเป็นระบบในสมัยอยุธยาถึงต้นรัตนโกสินทร์

ใบอนุญาตในไทย

จำเป็น

01

ที่มา

การแพทย์แผนไทยเป็นระบบการรักษาที่คนไทยพึ่งพาเป็นหลักจนถึงต้นศตวรรษที่ 20 คนไทยใช้สมุนไพรรักษาโรคมาตั้งแต่ก่อนสมัยสุโขทัย และองค์ความรู้ได้พัฒนาต่อเนื่องในสมัยอยุธยา (พ.ศ. 1893–2310) สมเด็จพระนารายณ์มหาราชโปรดให้รวบรวมตำราตำรับยาฉบับหลวงเล่มแรก หลังเสียกรุงศรีอยุธยาในปี 2310 พระมหากษัตริย์ในต้นกรุงรัตนโกสินทร์ทรงฟื้นฟูความรู้นี้ และมีการจารึกตำรับยากว่า 1,000 ตำรับไว้บนแผ่นหินที่วัดโพธิ์และวัดราชโอรส

เมื่อการแพทย์แผนตะวันตกแพร่หลาย การสอนการแพทย์แผนไทยอย่างเป็นระบบในโรงเรียนแพทย์ยุติลงในปี 2459 และกฎหมายในปี 2466 และ 2479 ทำให้สถานะของหมอพื้นบ้านอ่อนแอลง การฟื้นฟูเริ่มขึ้นราวปี 2522 ด้วยนโยบายส่งเสริมสมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน ตามด้วยการก่อตั้งมูลนิธิและสถาบันต่าง ๆ และในปี 2545 กระทรวงสาธารณสุขได้จัดตั้งหน่วยงานระดับกรม ซึ่งปัจจุบันคือกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก

การแพทย์แผนไทยแบ่งออกเป็นสี่สาขา ได้แก่ เวชกรรมไทย (การตรวจวินิจฉัยและรักษา) เภสัชกรรมไทย (การปรุงยาสมุนไพร) การนวดไทยเพื่อการบำบัด และการผดุงครรภ์ไทย ซึ่งดูแลตั้งแต่การตั้งครรภ์ การคลอด การดูแลหลังคลอด และการดูแลทารกแรกเกิด

02

หลักการ

แนวคิดของการแพทย์แผนไทยได้รับอิทธิพลจากอายุรเวทและพุทธศาสนา โดยมองว่าร่างกายประกอบด้วยธาตุทั้งสี่ คือ ดิน น้ำ ลม และไฟ ความเจ็บป่วยเกิดจากธาตุเสียสมดุล และแต่ละคนมี "ธาตุเจ้าเรือน" ที่สัมพันธ์กับช่วงเวลาที่ปฏิสนธิ

การรักษาจึงมุ่งปรับสมดุลของธาตุ โดยใช้ยาสมุนไพรและหัตถบำบัดเป็นหลัก การนวดไทยทำตามแนวเส้นประธานสิบ และอาจใช้ลูกประคบสมุนไพรร่วมด้วย ทั้งนี้เป็นคำอธิบายตามภูมิปัญญาดั้งเดิม ซึ่งแตกต่างจากคำอธิบายร่างกายตามการแพทย์แผนปัจจุบัน

สิ่งที่ผู้คนมองหา

  • บรรเทาอาการปวดกล้ามเนื้อและข้อ ซึ่งเป็นเหตุผลหลักที่ผู้คนมารับบริการในสถานพยาบาลรัฐ
  • เสริมการฟื้นฟูสมรรถภาพร่วมกับทีมสหวิชาชีพ เช่น ในผู้ที่มีอาการอ่อนแรงหรืออัมพาต
  • การดูแลแม่หลังคลอดตามแบบแผนไทย
  • คำแนะนำเรื่องยาสมุนไพรไทย ซึ่งบางรายการอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ
  • การผ่อนคลายและดูแลสุขภาพโดยรวมด้วยการนวดและลูกประคบ
03

ส่งผลต่อร่างกายอย่างไร

การดูแลผสมผสานการประเมินตามทฤษฎีธาตุทั้งสี่ เข้ากับการใช้ยาสมุนไพรและหัตถบำบัด

1234
04

ขั้นตอนการรับบริการ

  1. 01

    ซักประวัติ

    ผู้ประกอบวิชาชีพจะสอบถามอาการ ประวัติสุขภาพ และพฤติกรรม และอาจตรวจบริเวณที่มีอาการ

  2. 02

    ประเมินตามแผนไทย

    นำอาการมาวิเคราะห์ตามทฤษฎีธาตุทั้งสี่ เพื่อวางแผนการรักษา

  3. 03

    หัตถบำบัด

    ตามแผนการรักษา คุณอาจได้รับการนวดไทยเพื่อการบำบัด การประคบสมุนไพร หรือทั้งสองอย่าง

  4. 04

    ยาสมุนไพร

    อาจได้รับยาสมุนไพรไทย เช่น ขมิ้นชันหรือตำรับที่มีไพล พร้อมคำแนะนำวิธีใช้

  5. 05

    คำแนะนำหลังรักษา

    อาจได้รับคำแนะนำเรื่องอาหาร การพักผ่อน หรือการดูแลตนเอง และนัดหมายครั้งต่อไป

ข้อควรระวัง

  • แจ้งแพทย์และผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทยถึงยาและผลิตภัณฑ์สมุนไพรทุกชนิดที่ใช้อยู่ เพราะสมุนไพรอาจเกิดปฏิกิริยากับยาได้
  • คุณภาพผลิตภัณฑ์สมุนไพรแตกต่างกัน งานทบทวนพบการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ในผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่ผลิตในชุมชน 7 จาก 16 ตัวอย่าง และพบแคดเมียมในหนึ่งตัวอย่าง ควรเลือกผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนจากผู้ให้บริการที่มีใบอนุญาต
  • มีรายงานผื่นหรือลมพิษจากลูกประคบ หากผิวหนังมีปฏิกิริยาควรหยุดใช้ และไม่ควรประคบร้อนบนผิวที่มีแผลหรือชา
  • หากตั้งครรภ์ ให้นมบุตร มีโรคประจำตัว หรือมีปัญหาเลือดออกง่าย ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
  • อย่าใช้การแพทย์แผนไทยแทนการพบแพทย์ เมื่อมีอาการใหม่ รุนแรง หรืออาการแย่ลง

เป็นการดูแลเสริม ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำของแพทย์ได้

05

ในประเทศไทย

การแพทย์แผนไทยเป็นส่วนหนึ่งของระบบสาธารณสุขของประเทศ พระราชบัญญัติวิชาชีพการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2556 กำหนดให้สภาการแพทย์แผนไทยกำกับดูแลวิชาชีพ ทั้งรับรองหลักสูตรและสถาบัน จัดสอบ และขึ้นทะเบียนออกใบอนุญาต ผู้ประกอบวิชาชีพในระบบบริการแบ่งเป็นแพทย์แผนไทยและแพทย์แผนไทยประยุกต์ ผู้สมัครอาจผ่านเส้นทางปริญญาจากสถาบันที่สภาฯ รับรอง หรือเส้นทางที่ไม่ใช่ปริญญา โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหลายแห่งมีแพทย์แผนไทยประจำ ให้บริการนวดไทยและยาสมุนไพรเป็นหลักสำหรับปัญหากล้ามเนื้อและข้อ และการประคบสมุนไพรอยู่ในสิทธิประโยชน์ของระบบหลักประกันสุขภาพ มหาวิทยาลัยอย่างศูนย์การแพทย์แผนไทยประยุกต์ศิริราช มหาวิทยาลัยมหิดล ก็มีทั้งหลักสูตรและคลินิก เมื่อเลือกผู้ให้บริการ ควรขอดูใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ

คำถามที่พบบ่อย

การแพทย์แผนไทยกับการนวดไทยเหมือนกันไหม

ไม่เหมือนกัน การนวดไทยเป็นหนึ่งในสี่สาขา ส่วนสาขาอื่นคือเวชกรรมไทย เภสัชกรรมไทย และการผดุงครรภ์ไทย

รัฐบาลไทยรับรองหรือไม่

รับรอง มีกฎหมายกำกับดูแลวิชาชีพตั้งแต่ปี 2556 ผู้ประกอบวิชาชีพต้องมีใบอนุญาต และสถานพยาบาลรัฐหลายแห่งให้บริการ

มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับหรือไม่

หลักฐานยังมีจำกัด เช่น งานทบทวนปี 2558 พบว่าลูกประคบให้ผลใกล้เคียงยาต้านการอักเสบสำหรับอาการปวดเข่าและกล้ามเนื้อ แต่งานวิจัยส่วนใหญ่มีขนาดเล็กและคุณภาพต่ำ

กินยาสมุนไพรไทยร่วมกับยาประจำได้ไหม

ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง และแจ้งแพทย์แผนไทยว่าคุณใช้ยาอะไรอยู่

ศาสตร์อื่นในหมวดการแพทย์ดั้งเดิมและธรรมชาติ

บน pranathai

ค้นหาผู้ให้บริการการแพทย์แผนไทย

ดูผู้ให้บริการทั้ง 6 ราย →

แหล่งข้อมูล

  1. He K. Traditional Chinese and Thai medicine in a comparative perspective. Complementary Therapies in Medicine, 2015 (PMC7134758)
  2. Siriraj Center of Applied Thai Traditional Medicine (Mahidol University) – Our history and the four branches of Thai traditional medicine
  3. Pooma S., Angsusingha G. Situation of Thai Traditional Medicine Services at Tambon Health Promoting Hospitals. Journal of Thai Traditional and Alternative Medicine (DTAM), 2016/2017
  4. Dhippayom T. et al. Clinical Effects of Thai Herbal Compress: A Systematic Review and Meta-Analysis. Evid Based Complement Alternat Med, 2015 (PMC4377500)
  5. UNESCO Intangible Cultural Heritage – Nuad Thai, traditional Thai massage (2019)
  6. Chittaraharnya A. Legal Problems Concerning the Control of Professional Practice of Thai Traditional Medicine. Journal of the Association of Researchers, 2022 (Thai Traditional Medical Professions Act 2013, Thai Traditional Medical Council)