การทำสมาธิ

การทำสมาธิเป็นคำกว้าง ๆ ที่หมายถึงการฝึกหลายแบบที่เชื่อมกายและใจเข้าด้วยกัน มักใช้การวางความสนใจไว้ที่ลมหายใจ เสียง ภาพ หรือคำบริกรรม ในประเทศไทย การทำสมาธิผูกพันใกล้ชิดกับพุทธศาสนาเถรวาท ซึ่งฝึกคุณภาพของจิตสองด้าน คือ สมถะ (ความสงบ ความตั้งมั่น) และวิปัสสนา (ความรู้แจ้งเห็นจริง)

ในคัมภีร์ยุคแรกของพระไตรปิฎกบาลี สมถะและวิปัสสนาถูกกล่าวถึงเป็นคุณธรรมสองอย่างที่ต้องเจริญควบคู่กันบนหนทางเดียว ต่อมาคัมภีร์วิสุทธิมรรคของพระพุทธโฆสาจารย์ (ราวคริสต์ศตวรรษที่ 5) ได้อธิบายเป็นสองแนวทางที่แยกกัน และมีอิทธิพลอย่างมากต่อการปฏิบัติแบบเถรวาท ตำราไทยแจกแจงอารมณ์ของสมถกรรมฐานไว้ 40 อย่าง เช่น อานาปานสติ และพรหมวิหาร

การปฏิบัติกรรมฐานในประเทศเถรวาทเคยเสื่อมลงหลายศตวรรษ แล้วฟื้นขึ้นจากพม่าในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 18–20 ในไทย ฆราวาสหันมาสนใจการปฏิบัติมากขึ้นตั้งแต่ทศวรรษ 1950 (ราว พ.ศ. 2490) วิปัสสนาแบบพม่าของมหาสีสยาดอแพร่หลายในทศวรรษ 1960–70 ควบคู่กับสายพระป่าของหลวงปู่มั่นและศิษย์อย่างหลวงพ่อชา รวมถึงการปฏิบัติแบบธรรมกาย