จิตใจและการดูแลใจ

นักจิตวิทยาคลินิก

จิตวิทยาคลินิกเป็นวิชาชีพด้านสุขภาพที่ประเมินและบำบัดปัญหาทางจิตใจ โดยหลักผ่านการบำบัดด้วยการพูดคุยที่อิงหลักฐาน และในไทยเป็นวิชาชีพที่ต้องมีใบอนุญาต

ความหนักเบาปานกลาง

ต้นกำเนิด

สหรัฐอเมริกา

ประวัติ

โดยทั่วไปนับจากปี 1896 เมื่อ ไลต์เนอร์ วิตเมอร์ เปิดคลินิกจิตวิทยาแห่งแรก

ระยะเวลาต่อครั้ง

การบำบัดรายบุคคลมักราว 50 นาที

ใบอนุญาตในไทย

จำเป็น

ที่มา

โดยทั่วไปถือว่าจิตวิทยาคลินิกเริ่มต้นในปี 1896 เมื่อ ไลต์เนอร์ วิตเมอร์ (Lightner Witmer) เปิดคลินิกจิตวิทยาแห่งแรกที่มหาวิทยาลัยเพนซิลเวเนีย เพื่อช่วยเด็กที่มีปัญหาการเรียนรู้

หลายทศวรรษแรก งานส่วนใหญ่คือการทดสอบทางจิตวิทยา จนสงครามโลกครั้งที่ 2 เปลี่ยนทุกอย่าง ความจำเป็นต้องดูแลทหารที่กลับจากสงครามจำนวนมาก ทำให้หน่วยงานทหารผ่านศึกของสหรัฐฯ สนับสนุนการฝึกระดับปริญญาเอก และจิตวิทยาคลินิกเติบโตอย่างรวดเร็วตั้งแต่ปลายทศวรรษ 1940

ปัจจุบันจิตวิทยาคลินิกเป็นวิชาชีพสุขภาพที่มีการกำกับในหลายประเทศ เช่น ในอังกฤษ ตำแหน่ง "clinical psychologist" ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย ส่วนในไทย จิตวิทยาคลินิกเป็นสาขาการประกอบโรคศิลปะตามพระราชกฤษฎีกา พ.ศ. 2546

หลักการ

สมาคมจิตวิทยาอเมริกัน (APA) อธิบายว่าจิตวิทยาคลินิกเป็นสาขาที่ให้การดูแลสุขภาพจิตและพฤติกรรมอย่างต่อเนื่องและครบถ้วน แก่บุคคล คู่ ครอบครัว และกลุ่ม งานหลักคือการประเมินทางจิตวิทยา การวินิจฉัย การทำความเข้าใจปัญหาเชิงคลินิก และจิตบำบัด

นักจิตวิทยาคลินิกช่วยเหลือโดยหลักผ่านการบำบัดที่มีโครงสร้างและอิงหลักฐาน เช่น การบำบัดทางความคิดและพฤติกรรม (CBT) ต่างจากจิตแพทย์ซึ่งเป็นแพทย์และสั่งยาได้ นักจิตวิทยาโดยทั่วไปไม่สั่งยา และสองวิชาชีพนี้มักทำงานร่วมกัน

สิ่งที่ผู้คนมองหา

เข้าใจและจัดการความวิตกกังวล อารมณ์เศร้า หรือความเครียดที่ต่อเนื่อง
รับการตรวจประเมินทางจิตวิทยา เช่น การทดสอบด้านสติปัญญาหรือพัฒนาการ
รับมือกับผลกระทบจากประสบการณ์ที่ยากลำบากหรือสะเทือนใจ
ปรับรูปแบบความคิดหรือพฤติกรรมที่สร้างปัญหา
ได้รับการดูแลควบคู่กับการรักษาทางจิตเวชหรือการแพทย์

ส่งผลต่อร่างกายอย่างไร

การบำบัดทางจิตวิทยาทำงานผ่านจิตใจ แต่มักดูว่าความคิด อารมณ์ พฤติกรรม และปฏิกิริยาทางกายส่งผลต่อกันอย่างไร

ขั้นตอนการรับบริการ

01
ประเมิน
ช่วงแรกสำรวจปัญหา ประวัติ และเป้าหมาย บางครั้งใช้แบบสอบถามหรือแบบทดสอบทางจิตวิทยา
02
ทำความเข้าใจปัญหา
นักจิตวิทยาอธิบายว่าอะไรอาจทำให้ปัญหายังคงอยู่ และเสนอแนวทางบำบัด
03
ตกลงร่วมกัน
ตกลงเรื่องรูปแบบการบำบัด ความถี่ ระยะเวลาโดยประมาณ และค่าบริการ เช่น CBT มักราว 5–20 ครั้ง
04
การบำบัด
นัดสม่ำเสมอ ทุกสัปดาห์หรือทุกสองสัปดาห์ แต่ละครั้งมักราว 50 นาที
05
ฝึกระหว่างนัด
บางแนวทางมีแบบฝึกให้ลองทำในชีวิตประจำวันระหว่างนัด
06
ทบทวนและยุติ
ทบทวนความคืบหน้า และวางแผนยุติการบำบัดหรือส่งต่อร่วมกัน

ข้อควรระวัง

ในไทย ตรวจสอบว่านักจิตวิทยาคลินิกมีใบประกอบโรคศิลปะ สาขาจิตวิทยาคลินิก
นักจิตวิทยาโดยทั่วไปสั่งยาไม่ได้ หากอาจต้องใช้ยา ควรพบจิตแพทย์ซึ่งเป็นแพทย์
หากมีความคิดฆ่าตัวตายหรือทำร้ายตัวเอง โทรสายด่วน 1323 ได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง หากอยู่ในอันตรายเฉพาะหน้า โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด
บางช่วงของการบำบัดอาจรู้สึกหนักก่อนจะดีขึ้น ควรพูดคุยกับนักจิตวิทยาอย่างเปิดใจว่ารู้สึกอย่างไร
ถามเรื่องการรักษาความลับและข้อยกเว้นตั้งแต่ครั้งแรก

เป็นการดูแลเสริม ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำของแพทย์ได้

ในประเทศไทย

ในไทย จิตวิทยาคลินิกเป็นสาขาการประกอบโรคศิลปะที่ต้องมีใบอนุญาตตามพระราชบัญญัติการประกอบโรคศิลปะ พ.ศ. 2542 โดยเพิ่มเป็นสาขาด้วยพระราชกฤษฎีกาในปี พ.ศ. 2546 การออกใบอนุญาตอยู่ภายใต้คณะกรรมการวิชาชีพสาขาจิตวิทยาคลินิก กระทรวงสาธารณสุข ผู้ขอใบอนุญาตต้องจบปริญญาจิตวิทยาคลินิกที่ได้รับการรับรอง ผ่านการฝึกปฏิบัติงานทางคลินิกภายใต้การนิเทศ และสอบความรู้ระดับชาติ รวมทั้งต้องศึกษาต่อเนื่องเพื่อต่ออายุ ผู้ที่จบแต่ยังไม่มีใบอนุญาตทำงานได้เฉพาะภายใต้การดูแลของผู้มีใบอนุญาต ส่วนจิตแพทย์เป็นแพทย์ที่ผ่านการฝึกเฉพาะทางภายใต้การกำกับของแพทยสภา ความต้องการนักจิตวิทยาคลินิกเพิ่มขึ้นและมีหลักสูตรใหม่ ๆ เปิดขึ้น เช่น หลักสูตรปริญญาตรีที่มหาวิทยาลัยทักษิณซึ่งได้รับอนุมัติในปี 2568 หากต้องการความช่วยเหลือฟรีทุกเวลา โทรสายด่วน 1323 ของกรมสุขภาพจิต

อ่านคู่มือฉบับเต็ม →

คำถามที่พบบ่อย

นักจิตวิทยากับจิตแพทย์ต่างกันอย่างไร

จิตแพทย์เป็นแพทย์ วินิจฉัยโรคทางจิตเวชและสั่งยาได้ นักจิตวิทยาคลินิกเชี่ยวชาญการประเมินทางจิตวิทยาและการบำบัดด้วยการพูดคุย โดยทั่วไปไม่สั่งยา และมักทำงานร่วมกัน

นักจิตวิทยาต่างจากผู้ให้คำปรึกษาหรือโค้ชอย่างไร

ในไทย นักจิตวิทยาคลินิกมีใบอนุญาตและได้รับการฝึกให้ประเมินและบำบัดปัญหาสุขภาพจิต ผู้ให้คำปรึกษาช่วยพูดคุยเรื่องความยากลำบากในปัจจุบัน แต่ยังไม่มีใบอนุญาตแยกในไทย ส่วนโค้ชช่วยเรื่องเป้าหมายและไม่ใช่นักบำบัด

เมื่อไรควรพบนักจิตวิทยา

เมื่อความทุกข์ใจต่อเนื่องหลายสัปดาห์และกระทบการนอน การงาน การเรียน หรือความสัมพันธ์ หลังเหตุการณ์สะเทือนใจ หรือเมื่ออยากได้รับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ หากไม่แน่ใจ โทร 1323 เพื่อขอคำแนะนำได้

ตรวจสอบได้อย่างไรว่านักจิตวิทยามีใบอนุญาตในไทย

ขอดูเลขที่ใบประกอบโรคศิลปะ สาขาจิตวิทยาคลินิก ซึ่งออกภายใต้คณะกรรมการวิชาชีพสาขาจิตวิทยาคลินิก กระทรวงสาธารณสุข

ศาสตร์อื่นในหมวดจิตใจและการดูแลใจ

บน pranathai

ค้นหาผู้ให้บริการนักจิตวิทยาคลินิก

ยังไม่มีผู้ให้บริการศาสตร์นี้บน pranathai คุณเป็นผู้ให้บริการในเมืองนี้ไหม สร้างหน้าโปรไฟล์ฟรี